संक्षिप्त परिचय

संखुवासभा जिल्लाको दक्षिणी क्षेत्रमा अवस्थित प्राचीन ऐतिहासिक प्राकृतिक रमणीय सुन्दरताले भरिपुर्ण यस चैनपुर नगरपालिकाको पूर्वमा ताप्लेजुंग र तेर्हथुम जिल्ला, दक्षिण धर्मदेवी र मादी नगरपालिका, पश्चिममा भोजपुर जिल्ला र खाँदबारी नगरपालिका र उत्तरमा पाँचखपन नगरपालिका पर्दछन् | संखुवासभा जिल्लाका नगरपालिकाहरु मध्ये भूगोलका हिसाबमा सबैभन्दा ठुलो, २२३ वर्ग कि.मि. मा फैलिएको यस नगरपालिकामा पौराणिक मान्यता अनुसार सतीदेवीको दायाँआखाँ पतन भएको पवित्र स्थलको रुपमा परिचित चैनपुरको सिद्धकाली मन्दिर विश्वकै ठुलो प्राकृतिक शिवलिंग रहेको वालेश्वर गुफा, प्राकृतिक तथा धार्मिक स्थलहरु, वानेश्वर डाँडा तथा वानेश्वर मन्दिर लगायतको महत्वपुर्ण मठमन्दिरहरु, प्राकृतिक सुन्दरताले भरिपुर्ण गुफापोखरी, भिरेश्वर गुफा, तातोपानी जस्ता प्राकृतिक धार्मिक एवं रमनिया स्थलहरु चैनपुरको गरिमा हुन् |

साविकको पाँच गा.वि.स. सिद्धकाली, सिद्धपोखरी, चैनपुर, वानेश्वर र खरांग समेटीएर स्थापना भएको यस चैनपुर नगरपालिकामा गत बर्ष स्थानीय सरकारको संरचना घोषणा गर्दा नुनढाकी गा.वि.स. लाई समेत समेटेको छ | उस्ण प्रदेशीयदेखि लिएर शितोष्ण प्रदेशीयसम्मको जलवायु तथा हावापानीको विविधतासंगै यस क्षेत्रमा जैविक तथा पर्यावरणीय विविधतामा धनी रहेको छ |

२८०७४ जनसंख्या तथा ५९३९ घरधुरीभित्र नेवार, राई, लिम्बु, तामांग, क्षेत्र, ब्राह्मण, कामी, दमाई, सार्की, भुजेल, शेर्पा, मगर, घर्ति, जोगी आदि विभिन्न जातिका मानिसहरुको वसोवास रहेको यस क्षेत्रमा हिन्दु, बौद्ध, किराँत, क्रिश्चियन आदि धर्मावलम्बीहरु रहेका छन् | दशैं, तिहार, बुद्धजयन्ती, ल्होसार, उधौली, उभौली, तीज, बालाचतुरदर्शी, माघे तथा साउन सक्रान्ति, कृष्णजन्म अष्टमी, गाइजात्रा, हिलेजात्रा, रामनवमी आदि पर्वहरु विशेषरुपमा मनाइने गरिन्छ |

चैनपुर बजार, १ नं प्रदेश पुरानो र ऐतिहासिक महत्व बोकेको यस नगरपालिका भित्र चैनपुर, पोखरी, तथा खरांग यी तीनवटा महत्वपूर्ण बजारको रुपमा रहेको छ जहाँबाट यस क्षेत्रको समग्र व्यापार व्यवसायहरु संचालित छन् |

यहाँका व्यवसायीले बनाएका वस्तुहरु मध्य धातुको करुवा, चैनपुरको पर्याय बनिसकेको छ | ऐतिहासिक कलामा किराँतहरुको शासन रहेको यस स्थानलाई सो बेलामा गोलाबजार भनिने गरिएको पाइन्छा | नेपाल एकिकरण पश्चात पुर्व ६ नं भनि चिनीने यस स्थानलाई सो वेलामा गोलाबजार भनिने गरिएको पाइन्छ | नेपाल भोटबीचको अन्तिम युद्ध यसै गढीबाट टिस्टासम्म पुगी लडेको इतिहास पाइन्छा | साथै काठमान्डौबाट दुरी नाप गरी राखिएको कोषढुंगाले पनि यस ठाउँको पुरातात्विक र ऐतिहासिक महत्व उजागर गरेको छ |

माथि उल्लेखित सुन्दर प्राकृतिक, धार्मिक ऐतिहासिक सम्पादकहरुको अलावा बिक्रम सम्बत् १९९० माघ २ मा आएको महाभूकम्पको केन्द्र बिन्दुसमेत यसै नगरपालिकाको वडा नं ६ मा पर्ने भएकोले व्यापक प्रचारप्रसार गरि चैनपुरलाई थप चर्चामा ल्याउन सकिने स्थल हुन् |

चैनपुर क्षेत्रमा काठमान्डौ, भक्तपुर, ललितपुर, धुलिखेल, बनेपा, साँगा, नाला आदि स्थानबाट व्यापारको सिलसिलामा आई नेवारहरुको बसोवास वृद्धि भए संगै बजार क्षेत्रमा सोही ठाउँको संस्कार र संस्कृतिहरु हालसम्म जीवन्त रहेको पाउन सकिन्छ |

कोशी राजमार्गले तराई तथा सदरमुकाम खाँदबारीसम्मको व्यापार व्यवसाय तथा आवत जावतमा सुगमता पुर्याउनका साथै यस क्षेत्रको आर्थीक सामाजिक गतिविधिमा वृद्धि गर्नुको साथै पूर्वाधार विकासको क्षेत्रमा पनि उल्लेखनीय भूमिका खेलेको छ |

चैनपुर नगरपालिकामा जिल्ला अदालत, जिल्ला न्यायधिवक्ताको कार्यलय, शसस्त्र प्रहरी अरुण गुल्म, मालपोत कार्यलय, नापी कार्यालय, इलाका प्रशासन कार्यालय, इलाका प्रहरी कार्यालय, कृषि सेवा केन्द्र, पशु स्वास्थ्य केन्द्र, इलाका हुलाक कार्यलय, नेपाल टेलिकम, नेपाल विधुत प्राधिकरण, आयुर्वेद औषधालय, प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र, स्वास्थ्य केन्द्रहरु आदि सरकारी कार्यालयहरु रहेको छन् | सरकारी क्षेत्रको कृषि विकास बैंक, रास्ट्रिय वाणिज्य बैंक, निजि क्षेत्रको ग्लोबल आइएमइ बैंक लकायत आधा दर्जन जति लघुवित्त संस्ठाहरुका साथै करिब ३ दर्जन सहकारी संस्थाहरु समेत संचालनमा रहेका छन् |

६५ प्रतिशत खेति योग्य जमिन रहेको यस क्षेत्रमा धान, मकै, कोदो, गहुँ, खाधन्नवाली र अलैची, उखु, बदम, कफी, चिया, अदुवा, खुर्सानी, अम्लिसो, सुन्तला, आलु, दल, बोडी, मास, मस्याम, आँप, रुद्राक्ष(दाना) जस्ता नगदे वाली तथा तरकारी वालीहरु उत्पादन हुन्छन | त्यसैगरी गाई, भैसी, बंगुर, बाख्रा, खसी, भेडा, कुखुरा जस्ता पसुपंक्षीहरु पालिंछन् | यहाँको खेति तथा पशुपंक्षी पाल्ने तरिका परम्परागत ढंगबाटै गरिन्छा भने रुद्राक्ष र अलैची यस क्षेत्रको महत्वपुर्ण नगदे बालीको रुपमा रहेको छ |